Türkiye’de Langırtın Zorlu ve Devam Eden Evrimi

Türkiye’de langırt oyununun gelişim sürecini incelemek istersek iki aşama karşımıza çıkacaktır. Langırt Türkiye’de Yasaktan Önce ve Yasaktan Sonra olarak adlandırılabilecek iki dönemde var olmuştur.

Yasaktan Önce diye adlandırdığımız 1969 öncesi dönemde Langırt kendi ustalarını ve Türkiye’ye has masalarını yaratmıştır. Son derece yaygın bir oyun olarak oynanmış ve efsanevi ucu hortumlu masalar hemen hemen her sokakta rastlanır objeler haline gelmişlerdir. Bu dönemde oyuncular masaların ve bebeklerin yüksek kavrama yeteneği sebebi ile kepçe ve ters kepçe vuruşları ile karakterize olmuşlardır. Bırakın kahveleri ya da eğlence mekanlarını mahalle bakkalları dahi dükkanlarının önüne birer masa koymuş ve oyun toplumun genelinin kabul ettiği bir eğlence aracı haline gelmiştir. Hatta Anadolu’da köy ve kasabalarda kurulan panayırlarda değişmez oyuncaklardan biri de langırt masaları olagelmiştir. Koyulan yasağı tabi ki beğenmemekle beraber oyunun bu dönemde kumara dönüştürüldüğünü de biliyoruz. Halkımız bu yetenek ve irade isteyen oyunu bahislere konu etmek yolu ile ne yazık ki kumara dönüştürmüş ve sonucunda da 1969 tarihli yasa ile oyunun umuma açık yerlerde oynanması yasaklanmıştır.

Yasaktan Sonraki dönem ise kanımca gene ikiye ayrılmaktadır. 1980 askeri darbesine dek yasaklı olmasına rağmen langırt içten içe ve gizliden gizliye oynana gelmiş hatta langırt üzerinden kumar oynanması ve oynatılması da devam etmiştir. Artık o kadar açık ve sokakta, yani açık ve temiz havada, olmasa da kahvehanelerde ve belirli mekanlarda langırt oyunu varlığını sürdürmüştür. 1980’e dek süren dönemin 1969 öncesi dönemden farkı artık toplumun oyunun resmi olarak yasaklandığını bilmesi sebebi ile oyuna karşı eski sempatisini ve sevgisini sürdürmekte zorlanmasıdır. Yani psikolojik bir etki söz konusudur, halk langırtın güzel bir şey olduğunu kabul etmekle beraber içten içe de kötü bir şey olduğu düşüncesini kurgulamıştır. Gene de yasağın gerçek bir uygulamasının olmaması sebebi ile langırt gelişimini sürdürmüştür. 1980 askeri darbesi ile beraber yasak ve suç olan her şey son derece sakıncalı hale geldiğinden ve durumun vahametinin handiyse kimse de yaramazlık yapacak cesaret bırakmamasından dolayı langırt öleyazmıştır. Yani 1980 darbesi ile ülkeye gelen otorite ve kanunların ciddiyetle uygulanması pratiği sonuçta yasak olan langırtın bir anda hemen hemen sıfırlanması sonucunu doğurmuştur. Bu böyle 7-8 sene devam etmiştir. İroniktir; 1980 darbesi sonrası işbaşına gelen hükümet ya da hükümetler döneminde ülkeye yayılan liberalizm ve serbesti anlayışı ile beraber halk yavaş yavaş darbe psikozundan çıkarken langırtın da ikinci doğuşu için uygun ortam hazırlanmış olmaktadır. Yani 1990 senesinden itibaren langırtın tekrar 1969-1980 arasındaki “öylesine yasak” konumunu geri yakaladığını görmekteyiz. 1990larda hem bu rahatlık ve liberalizm, hem de yaygınlaşan ve turistik nitelikleri sebebi ile yasağın istisnasından faydalanan alışveriş ve eğlence merkezlerinin (1969 tarihli yasağın istisnası turistik mekanlardı) langırt oyununu jetonlu masaların karlılığından dolayı kabul etmeleri oyuna ikinci bir doğuş şansını vermiştir. Langırt ayrıca üniversite kantinlerinde de yüksek rekabetli ve eğlenceli bir oyun olması sebebi ile (tabi ki ana sebep gene işletmecilerin jetonlu ve neredeyse sıfır maliyetli masaların vaat ettiği kar oranlarına kapılması idi.) vücut bulmuştu. Mahallelerde ise dediğimiz üzere cesaretlenen bazı bilardo salonlarında ve dahi ataricilerde görülür olmuştu. Yeni masalar eski hortumlu masalardan farklı olarak çok daha hızlı oyuna imkan veriyordu ve ayrıca cicili bicili görüntüleri ile de langırtın kötülenmiş imajının düzeltilmesine yardımcı oluyorlardı. Oyun böylece bir yandan üniversite kantinlerinde bir yandan da gene bilardo salonlarında kendi ustalarını ve ekollerini yetiştirdi. Eskiye nazaran daha az paslı ve daha hızlı/sert bir stil benimsenmiş ve oyun yasağı delerek oynanmasına rağmen (benim gördüğüm) yasağın sebebi olan kumara dönüşme eğilimini göstermemişti. Belki de Türk halkı bu güzel oyuna yaptıkları/yapılan haksızlıktan dersini iyi almıştı.

Yakın dönemde ise bu 10-15 sene devam eden yumuşatma ve günah çıkarma sürecinin, ayrıca oyunun hem tatil/eğlence merkezlerinde hem de üniversite/mahallelerde geniş kesimlere hitap eder hale gelmesinin bir sonucu olarak kendi yerli masa üreticileri sanayisini oluşturması sebebi ile, bir sonucu olarak langırt ile ilgili yasağın kaldırılması talepleri ve olasılıkları gündeme gelmeye başlamıştır. Son zamanlarda her ne kadar sonu ıstıraplı bitse de dev bir firmanın sponsorluğunda ulusal bir langırt turnuvası dahi düzenlenmiş, başbakan ve diğer devlet erkanının langırt oynarken çekilen birçok fotoğrafları basına yansımıştır.

Dileğimiz bu güzel ve çılgın oyunun Türkiye’de önünün olabildiğince ama dengeli bir şekilde açılmasıdır. Sitemizin kuruluşunun ana amaçlarından biri de budur.